Mag je werk of materiaal vasthouden als een klant niet betaalt?

Wat het retentierecht is, en waar het vandaan komt

Artikel 3:290 BW omschrijft het retentierecht als de bevoegdheid van een schuldeiser om de afgifte van een zaak aan zijn schuldenaar op te schorten totdat zijn vordering wordt voldaan. Het bekendste voorbeeld buiten de bouw is de garagehouder die een gerepareerde auto niet teruggeeft voordat de rekening betaald is: in de bouw is dat de aannemer die de sleutels van een verbouwde woning of een bouwplaats niet overdraagt zolang de eindfactuur openstaat.

Het recht ontstaat van rechtswege, je hoeft er dus niet eerst naar de rechter voor. Het werkt bovendien tegen iedereen die na het ontstaan van je vordering een recht op de zaak heeft gekregen, dus ook tegen een nieuwe eigenaar of een financier (artikel 3:291 BW), en het gaat pas teniet als de hele vordering is voldaan.

Drie voorwaarden waaraan je moet voldoen

Een geslaagd beroep op het retentierecht staat of valt met drie voorwaarden.

• Feitelijke macht: je moet de zaak daadwerkelijk onder je hebben. Ben je al van de bouwplaats vertrokken en heeft de klant de sleutels al, dan is er niets meer om vast te houden.
• Opeisbare vordering: de betaaltermijn van de factuur moet zijn verstreken. Een vordering die nog niet vervallen is, geeft nog geen retentierecht.
• Samenhang: de vordering moet verband houden met de zaak die je vasthoudt, meestal omdat het de rekening voor dat werk zelf is. Een oude, andere vordering op dezelfde klant is niet automatisch voldoende.

De opdrachtgever kan het uitsluiten, en de uitoefening moet redelijk zijn

Het retentierecht is regelend recht: staat er in de algemene voorwaarden van de opdrachtgever een bepaling waarin je er afstand van doet, dan kun je er geen beroep meer op doen. Lees dus wat je ondertekent, vooral bij een grotere opdrachtgever die met eigen voorwaarden werkt.

Ook als je er wel recht op hebt, moet de uitoefening in verhouding staan tot het belang van de opdrachtgever. Houd je een compleet afgebouwd huis vast voor een klein restbedrag, dan kan een rechter in kort geding oordelen dat dit onredelijk is en de opheffing van het retentierecht bevelen. Hoe groter en directer het effect op de klant, hoe eerder dat wringt bij een relatief kleine vordering.